Grunnnámskeið fyrir fiskvinnslufólk

Grunnnámskeið fyrir fiskvinnslufólk eru 40 klst. að lengd. Samkvæmt kjarasamningum eiga starfsmenn sem lokið hafa námskeiðunum rétt á launahækkun og starfsheitinu sérhæfður fiskvinnslumaður. Um er að ræða ellefu námsþætti sem eru 4 klst. að lengd hver. Eftirtalin námskeið eru í boði:

Fiskvinnslan – gæðastjórnun frá afla til afurða.
Vinnuaðstaða og líkamsbeiting
Öryggi á vinnustöðum
Hreinlæti og gerlagróður
Atvinnulífið, starfsfólkið og launakerfin
Samstarf og samskipti á vinnustað
Ofangreind sex námskeið skulu ávallt kennd en velja skal fjögur af eftirtöldum námskeiðum til viðbótar:

Markaðir og umhverfismál
Sjálfsstyrking
Fjölmenning
Skyndihjálp
Innra eftirlit.

Námskeiðin, 40 klst. bókleg grunnnámskeið, er heimilt að meta til eininga í framhaldsskólum. Verði því við komið skal halda ofangreind námskeið á þeim tíma, sem vinnslustöðvun varir.

Árleg fræðslunámskeið.

Sérhæfðir fiskvinnslumenn skulu árlega eiga kost á 4 klst. fræðslunámskeiðum þar sem flutt er valkvæð samantekt á námsefni sem kennt er á grunnnámskeiðum. Starfsfræðslunefnd og fræðslunefnd viðkomandi fyrirtækis ákveða að öðru leyti fyrirkomulag námskeiðisins.

Algengar spurningar og svör - grunnnámskeið

Hvað kostar að fara á námskeið?
Námskeiðin eru þátttakendum og fiskvinnslunni að kostnaðarlausu, þ.e. FA fræðslumiðstöð atvinnulífsins sér um að semja við fræðsluaðila víðs vegar um land um að standa fyrir þessum námskeiðum og  veitir þeim styrki til að standa straum á launum leiðbeinenda, ferðakostnað, túlkaþjónustu og námsgögn. Vinnuveitandi greiðir þátttakendum grunnlaun meðan á námskeiðinu stendur og er gert ráð fyrir að þau verði fyrst og fremst haldin á þeim tíma sem vinnslustöðvun varir, getur þá vinnuveitandi sótt um endurgreiðslu til Vinnumálastofnunar.

Hverjir eiga rétt á að sækja námskeið?
Starfsmenn í fiskvinnslu eiga rétt á að sækja þessi námskeið eftir að fastlaunasamningur tekur gildi og ekki síðar en 12 mánuðum eftir ráðningu.

Hver er lágmarks- og hámarksfjöldi þátttakenda?
Lágmarksfjöldi þátttakenda er 8 og hámark 24. Þó er reynt að bregðast við sérstökum aðstæðum þegar nauðsyn ber til.

Hvar eru námskeiðin haldin?
Námskeiðin eru haldin hvar sem er á landinu.

Hvernig skal bera sig að við að panta námskeið?
Vinnuveitandi/verkalýðsfélag setja sig í samband við þá fræðsluaðila sem FA hefur gert samning við og óskar eftir námskeiði á tilteknum tíma. Reynt er að mæta þeim óskum eftir föngum. Gott er að hafa nokkurn fyrirvara á námskeiðspöntunum eða u.þ.b. 3 vikur.

Er námsefnið aðeins á íslensku og er hægt að fá kennslu á erlendum tungumálum?
Námsefnið er til á íslensku, ensku og pólsku. Það er alltaf kennt á íslensku en þar sem þörf er á er túlkur til aðstoðar starfsmönnum sem ekki hafa vald á íslensku.

Námskeiðslýsingar - grunnnámskeið

Fiskurinn - auðlind í hafinu og eftirsótt fæða
Farið yfir helstu tegundir fiska sem veiðast við Ísland, hollustu og heilnæmi með áherslu á þær mikilvægustu. Veiðarfæri eru kynnt og helstu gerðir veiðiskipa ásamt hlutdeild Íslands í heimsaflanum. Fiskneysla í heiminum skoðuð og áhersla lögð á fiskinn sem fæðu. Rætt um helstu áhrifavalda í meðferð fisks, s.s. veiðarfæri, slægingu, þvott og ísingu. Einnig er rætt um opinberar kröfur um meðferð og vinnslu sávarfangs. Þá er einnig rætt um kröfur um snyrtingu, pökkun, merkingar og geymsluskilyrði.

Vinnustaða og líkamsbeiting
Heilsa og líðan starfsmanna skiptir miklu máli fyrir rekstur fyrirtækja og því mikilvægt að hönnun og útfærsla á vinnuaðstöðu sé góð því það getur skipt sköpum til að draga úr atvinnusjúkdómum í stoð- og hreyfikerfi líkamans. Í þessu námskeiði er kennd rétt líkamsbeiting við fiskvinnslu og vinnuaðferðir. Farið er yfir stoðkerfi líkamans og rætt um nauðsyn þess að reyna hæfilega á líkamann, sérstaklega hrygg, liði og vöðva. Námskeiðinu er ætlað að vera fyrirbyggjandi og markmiðið er að það skili sér beint í bættri líðan starfsmanna, færri veikindadögum, auknum afköstum - til hagsbóta fyrir alla.

Öryggi á vinnustöðum
Þetta námskeið fjallar um mikilvægi þess að kynna sér rétt vinnubrögð, leiðbeiningar um vélar og áhöld, leiðbeiningar um hreinsiefni, öryggisráðstafanir vegna elds og ammoníaksleka, öryggisfatnað og öryggisbúnað. Einnig er rætt um viðbrögð við slysum, tilkynningaskyldu til vinnueftirligs og um öryggis-trúnaðarmenn á vinnustað. Nemendur eru hvattir til að sýna ábyrgð með góðri umgengni, með því að kynna sér öryggismál sjálfir á sínum vinnustað og benda á leiðir til úrbóta ef þörf krefur.

Hreinlæti og gerlagróður
Hér er fjallað um hreinlæti í matvælavinnslu og auknar kröfur opinberra eftirlitsaðila, kaupenda og neytenda í því sambandi. Farið yfir alla helstu þætti sem hafa áhrif á gerlagróður í fiski, s.s. slæma meðhöndlun, ófullnægjandi þrif, of mikill hiti o.fl. sem skapar kjöraðstæður fyrir hvers kyns örverur. Einnig er lögð áhersla á persónulegt hreinlæti þeirra sem starfa við matvælaframleiðslu. Nemendur eru látnir taka sýni til skoðunar og skrá niðurstöður. Farið er yfir framkvæmd þrifa og leiðbeint um fullnægjandi þvott og sótthreinsun óhreinna flata í fiskvinnslu.

Innra eftirlit
Farið er yfir helstu þætti laga um meðferð sjávarafurða og eftirlits með framleiðslu þeirra og lágmarkskröfur um hreinlæti og hollustuhætti við vinnslu matvæla. Kynnt er hvernig HACCP-kerfið er notað við innra eftirlit með ofangreindum þáttum til að tryggja gæði og heilnæmi afurða fyrirtækisins.

Atvinnulífið, starfsfólkið og launakerfin
Rætt um þróun íslensks atvinnulífs frá lokum bændasamfélagsins og til dagsins í dag. Farið er yfir hlutverk aðila vinnumarkaðarins, stéttarfélaga og samtaka atvinnurekenda, og vinnulöggjöfin kynnt. Þá eru nemendum kynnt réttindi og skyldur starfsmanna og farið er ítarlega í framkvæmd kjarasamninga, sérstaklega að því er varðar ráðningar, kauptryggingu, launamál, frítökurétt, veikinda- og orlofsrétt og lífeyrismál. Loks er rætt almennt um efnahagsmál og farið yfir helstu hugtök, s.s. verðbólgu, hagvöxt, kaupmátt, framleiðni o.s.frv. Farið er yfir helstu launakerfi í fiskvinnslu, eftir því sem við á. Loks er rætt um rekstur fyrirtækja og markmiðið með rekstri þeirra.

Samvinna og samskipti á vinnustað
Markmið þessa námskeiðs er að efla og bæta samskipti bæði starfsmanna sín á milli en einnig milli starfsmanna og yfirmanna. Lögð er áhersla á mikilvægi starfsánægju og bent á leiðir til að öðlast hana. Einnig er rík áhersla lögð á streitu, streituvalda og streitustjórnun, bæði í vinnu og einkalífi. Samskipti á vinnustað og leiðir til að bæta þau eru ríkur þáttur í þessu námskeiði og farið er yfir tengsl vinnu og einkalífs, einelti á vinnustað, áföll og kynferðislegt áreiti. Loks vinna nemendur verkefni sem ætlað er að hjálpa að öðlast meira öryggi og sjálfstraust.

Fiskvinnslan - gæðastjórnun frá afla til afurða
Gæðastjórnun er eitt af mest notuðu hugtökum í rekstri fyrirtækja í dag. Þessu námskeiði er ætlað að efla skilning nemenda á því að hægt er að hafa áhrif á vörugæðin og stjórna þeim í framleiðslunni og að í raun séu allir sem vinna við fiskvinnslu gæðastjórar. Fiskvinnslufólk þarf að þekkja í aðalatriðum þær breytingar sem eiga sér stað frá því fiskurinn er veiddur og þar til hann er orðinn að útflutningsvöru og eru þær kynntar hér. Rætt um helstu áhrifavalda í meðferð fisks, s.s. veiðarfæri, slægingu, þvott og ísingu. Einnig er rætt um opinberar kröfur um meðferð og vinnslu sjávarfangs. Þá er einnig rætt um kröfur um snyrtingu, pökkun, merkingar og geymsluskilyrði.

Afurðir og markaðir
Sjávarútvegurinn er okkur Íslendingum mikilvægari en flestum öðrum þjóðum því hann skilar stærstum hluta útflutnings- og gjaldeyrirtekna þjóðarinnar. Einnig er hér bent á að tilvera stærsta hluta landsbyggðarinnar byggist á sjávarútvegi og fiskvinnslu. Á námskeiðinu er farið yfir algengustu verkanir sjávarfangs, verðmætustu afurðirnar og helstu markaði þeirra. Rætt er um mikilvægi EES-samningsins, tollalækkanir og útflutningsmöguleika.

Sjávarútvegurinn og umhverfismál. Samantekt.
Umhverfismál: Farið yfir áhrif mannanna á umhverfið, bæði jákvæð og neikvæð. Umhverfisáhrif starfrækslu sjávarútvegs eru þó helsta viðfangsefni þessa námskeiðs og leiðir til úrbóta ræddar. Hér er um að ræða áhrif fiskveiða og fiskvinnslu á loft, vatn og sjó. Lögð er áhersla á að aðilar í sjávarútvegi hafa brugðist við umhverfisvanda í greininni með ýmsu móti og að vilji til að hafa umhverfismál í lagi hafi aukist verulega. Rætt er um gróðurhúsaáhrif, brennslu orkugjafa, úrgang frá vinnslustöðvum, afffallsvatn sem og mengun í sjó, t.d. vegna geislavirks úrgangs. Farið er yfir umhverfismál og íslenska stjórnkerfið og alþjóðlega þróun umhverfismála. Umgengni við auðlindina er á dagskrá, s.s. skynsamleg nýting fiskistofna og kynntar eru helstu alþjóðastofnanir sem varða nýtingu þeirra. Loks er rætt um umhverfismerkingar og þýðingu þeirra og rætt um nauðsyn þess að Íslendingar haldi sífellt vöku sinni í þessum efnum.

Skyndihjálp
Markmiðið með námskeiðinu er að þátttakendur öðlist haldgóða þekkingu á grunnatriðum skyndihjálpar og æfist í að sinna neyðartilfellum í kjölfar slysa eða við bráðaveikindi, þar til sérhæfð aðstoð berst. Farið er í fyrstu viðbrögð við slíkum neyðartilfellum, s.s. lífsmörk, blástursaðferð og hjartahnoð og yfir viðbrögð við sérstökum sjúkdómum og slysum, s.s. flogaveiki, heilablóðfall, sykursýki, höfuðhögg, beinbrot, bruna o.m.fl.

Sjálfsstyrking
Sjálfstraust í samskiptum hefur marga kosti góðra samskipta. Markmiðið með þessu námskeiði er að þátttakendur öðlist jákvætt sjálfsmat og sjálfstraust sem skapi þeim aukna vellíðan í daglegu lífi, bæði í leik og starfi. Farið er í fjölmörg atriði, t.d. sem varða sjálfsstyrk í líkamstjáningu, í samskiptum við aðra, þegar gagnrýnt er og þegar bregðast þarf við gagnrýni. Rætt er um nauðsyn þess að hlusta, að setja mörk, að segja nei, biðja um greiða, biðjast afsökunar og fyrirgefa, svo dæmi séu nefnd. Loks eru þátttakendur látnir vinna verkefni sem miða að aukinni sjálfstyrkingu og sjálfstrausti.

Fjölmenningarfræðsla
Þvermenningarleg færni hefur meðal annars í för með sér grundvallar skilning á að menningarlegur og félagslegur arfur nær til allra þátta daglegs lífs, allt frá klæðaburði og matarvenjum til hugmynda um atvinnu, efnahag skipulagsþróun og margt fleira.
Mikilvægt er að efla skilning á því hvernig hver einstaklingur og þar með talið maður sjálfur er litaður af sínum eigin menningarlega og félagslega bakgrunni. Nauðsynlegt er að öðlast grundvallarskilning á helstu hugtökum sem gera okkur keift að greina fjölmenningarlegar aðstæður sem og að kunna skil á nokkrum aðferðum til þess að einfalda og gera þvermenningarlega samvinnu markvissari.

Markmiðið með námskeiðinu er fyrst og fremst að auka færni þátttakenda í þvermenningarlegum samskiptum en samtímis er lögð áhersla á þjálfun í samfélagsgreiningu þannig að þátttakendur verði færari um að greina reynslu sína og viðhorf á nýjan hátt. Í lok námskeiðs er ætlunin að þeir geti hafið sig yfir sín eigin siðferðisgildi og viðhorf og skilið annað fólk út frá sjálfum sér. Hér er ekki átt við að kenna fólki að hætta að taka afstöðu til lífsins heldur að læra að skilja afstöðu annarra.